Wat is straling

Elektromagnetische straling is de voortplanting door de ruimte van elektromagnetische energie (velden). Hieronder vallen radiogolven, microgolven, infrarood, zichtbaar licht, ultraviolet, röntgenstraling en gammastraling. De straling waar we het op deze website over hebben, is met name de straling van zendmasten (GSM/UMTS/4G) en wifi. Via dit soort zenders wordt er een sterk digitaal elektromagnetisch veld gecreëerd, wat het draadloos verzenden van informatie mogelijk maakt (voor mobiel bellen en draadloos internet). Dit wordt hoogfrequente straling genoemd.

Daarnaast ontstaan er ook elektrische en magnetische velden rondom kabels, snoeren en apparaten. Er loopt namelijk een elektrisch veld van de hoogspanningsmasten, via het elektriciteitsnet naar de apparaten die zijn aangesloten in ons huis. Rondom bijvoorbeeld de computer, televisie, wasmachine en waterkoker is altijd een elektrisch veld aanwezig. Zodra het apparaat wordt aangezet begint de elektriciteit te stromen en ontstaat er naast het elektrische veld ook een magnetisch veld. Dit zijn de zogenoemde laagfrequente velden.

Op deze website richten wij ons met name op de hoogfrequente straling van zendmasten en wifi.

Soorten zendantennes

Na de analoge mobiele netwerken werd in 1994 de GSM-techniek (Global System for Mobile communications) geïntroduceerd. Dit wordt gezien als de tweede generatie (2G) van mobiele communicatie. In 2004 kwam de opvolger UMTS (Universal Mobile Telecommunications System; 3G). Net als GSM worden er bij UMTS digitale signalen verzonden, maar nu met grotere snelheden van dataoverdracht. Na UMTS is sinds 2014 LTE (Long Term Evolution; 4G) operationeel, met een nog hogere datasnelheid. Een sneller netwerk heeft ook meer (en intensievere) straling tot gevolg.

Door nieuwe technieken en toepassingen zijn apparaten steeds vaker draadloos met elkaar en met internet verbonden. Dit heet Internet of Things. Dit gaat via het mobiele netwerk van een telecombedrijf, wifi of bijvoorbeeld een stadsnetwerk. Een voorbeeld is een thermostaat die via kleine sensoren inspeelt op het dagelijkse leefpatroon. En vanuit de meterkast stuurt de slimme energiemeter automatisch de meterstanden door. Ook zelfrijdende auto’s horen bij het Internet of Things. Kortom, techniek met antennes speelt een steeds grotere rol in ons dagelijks leven.

Op 30 april 2018 waren er 45.327 zendantennes actief aan het stralen in Nederland (bron: Antennebureau). Dat is 1 zendantenne per 387 inwoners. Op het Antenneregister kun je zien waar ze precies staan.

Zie ook bijgaande brochure van het Antennebureau met nadere uitleg over de werking van zendantennes.

Gepulste straling

De meeste digitale vormen van straling (zoals zendmasten, wifi en DECT-telefoon) zijn gepulst. Gepulst betekent dat de digitale informatie in ‘pakketjes’ wordt verpakt en met onderbrekingen in opeenvolgende zendpulsen draadloos wordt verstuurd. Deze signalen zijn elektromagnetisch van aard. Het pulserende karakter (scherpe pieken) van deze signalen maakt dat dit soort straling heel erg verstorend is voor ons lichaam. Het is vergelijkbaar met het verschil in kracht tussen een gewone waterslang en de kracht van een gepulste waterstroom uit een hoge drukspuit die op dezelfde kraan (bron) is aangesloten.

Er zijn veel aanwijzingen dat gepulste straling veel schadelijker is voor de mens dan ongepulste straling zoals die van bijvoorbeeld de analoge FM- en TV-zenders.

Verspreiding straling zendmast vanaf een flat

De hoofdrichting van de straling van een zendmast is nagenoeg horizontaal, met een lichte hoek (6-8 graden meestal) naar beneden gericht. Maar de zendmast geeft rondom, vooral dichtbij, in alle richtingen ook veel straling.

Hierboven is te zien dat de bovenste verdieping van de flat aan een zeer krachtig, tot 100% sterkte, elektromagnetisch veld blootgesteld wordt. Bij de bewoners van de paar verdiepingen daaronder is ook nog tussen de 5 en 10% van de oorspronkelijke intensiteit aan de orde.

Het is dan ook geen toeval dat mensen die op de bovenste verdiepingen van flats met zendmasten wonen veel vaker ziek zijn en last hebben van depressies en andere klachten. De straling neemt pas vanaf 400 meter noemenswaardig af en toevalligerwijs is dat exact de grens waarop mensen veel minder klachten hebben vergeleken met de mensen die binnen die 400 meter grens wonen.

De stralingsbundel van een enkele zender is 120 graden breed. Staan er drie zenders op het dak, dan wordt dus rondom, 360 graden, in alle richtingen gestraald. Staan er nog meer zenders opgesteld dan moeten de stralingsblootstellingen van de verschillende zenders bij elkaar opgeteld worden. Zie voor de volledige uitleg deze link van StopUMTS.nl.

Wat te doen als er een zendmast komt

Volgens het antenneconvenant mogen antennemasten die kleiner zijn dan 5 meter vergunningsvrij geplaatst worden. De gemeente start na het indienen van de plannen van de provider een instemmingsprocedure op. Als meer dan 50% van de mensen van het complex tegen stemt gaat de plaatsing niet door. Niet reageren betekent instemmen.

Wanneer de mast hoger is dan 5 meter moet er een bouwvergunning aangevraagd worden. Er geldt dan een inspraakprocedure waarbij belanghebbenden bezwaar kunnen maken. De gemeente kan een voorlichtingsbijeenkomst organiseren maar is dit niet verplicht.

In aanmerking komende locaties voor een mast zijn: hoge gebouwen, hoogspanningsmasten, langs snelwegen, spoorlijnen, rivieren, sportcomplexen e.d. In principe zijn uitgesloten: beschermde dorpsgezichten, monumenten, parken, bosgebieden, woongebieden waar geen veilige afstand van de mast in acht genomen kan worden, laagvliegzones e.d.

Lees in dit artikel hoe het proces van de plaatsing van een zendmast in elkaar zit en wat je zelf kunt doen als er een zendmast in jouw woonomgeving komt.

Nog veel meer straling op komst

Op 29 mei 2017 zijn het Europees Parlement, de Europese Raad en de Europese Commissie akkoord gegaan met het WiFi4EU-initiatief. Dit houdt in dat er € 120 miljoen aan subsidie vrijkomt voor Europese gemeenten om gratis wifi-hotspots te realiseren op zoveel mogelijk openbare plekken, zoals parken, pleinen, overheidsgebouwen, bibliotheken, ziekenhuizen, musea, etc. Hierdoor worden openbare plekken dus niet meer toegankelijk voor stralingsgevoelige mensen.

En alsof dat nog niet genoeg is komt ook de 5e generatie (5G) van mobiele communicatie al weer op ons af. Het 5G-netwerk zal met name gebruikt gaan worden voor het Internet of Things (draadloze communicatie met koelkasten, wasmachines, beveilingscamera’s, zelfrijdende auto’s, etc.). Door 5G zal de blootstelling aan straling voor alle mensen substantieel verhoogd worden. Het komt ook bovenop de straling van 2G, 3G, 4G en wifi die momenteel al actief is. Van elektromagnetische straling is inmiddels al bewezen dat het schadelijk is voor mensen en hun leefomgeving.

Voor dit 5G-netwerk worden veel hogere frequenties gebruikt dan de huidige zendantennes. Omdat dit millimetergolven betreft werkt deze technologie alleen over korte afstanden. Hierdoor zullen er heel veel nieuwe zendantennes nodig zijn. Dit zal resulteren in antennes om de 10 tot 12 huizen (bevestigd aan bijvoorbeeld lantaarnpalen). Inmiddels vinden er in Groningen al proeven plaats met dit 5G-netwerk. Eind 2019 worden de 5G-frequenties geveild. Er wordt naar gestreefd om in 2020 een volledig functionerend 5G-netwerk actief te laten zijn. Maar waar kan de stralingsgevoelige mens straks nog wonen en leven?

Het 5G-netwerk wordt ingevoerd zonder dat er wetenschappelijk onderzoek is verricht naar de biologische gezondheidseffecten hiervan en zonder dat er reële veiligheidslimieten zijn vastgesteld.

Op 13 september 2017 heeft een groep van 186 wetenschappers uit 36 landen in een appèl de Europese Unie dringend gewaarschuwd voor de gevaren van 5G. Zij verzoeken de EU om te stoppen met 5G totdat onafhankelijk is vastgesteld dat dit niet schadelijk is. Zie ook deze blog met informatie over de komst van 5G en deze blog met een beschrijving van de persoonlijke gevolgen van straling.

De invoering van 5G is dan ook te beschouwen als het grootste biologische experiment op de mensheid ooit, zonder precies te weten wat de lange termijn-gevolgen hiervan zullen zijn voor de gezondheid van mens, dier en natuur.

Zie ook onze pagina over 5G en Smart Cities.